Türkiye’de yangın güvenliğinde yeni bir dönem başlıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hazırladığı Yangın Güvenlik Uzmanlığı ve Periyodik Kontrol Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile birlikte, binalarda yangın güvenliği tedbirlerinin düzenli olarak denetleneceği ve bu denetimleri yetkilendirilmiş Yangın Güvenlik Uzmanları (YGU)‘nın yapacağı bir sistem kuruluyor. Bu rehberde; YGU’nun ne olduğunu, seviyelerini, nasıl olunacağını, eğitim ve sınav sürecini, yetki belgesini ve işletmelerin 2028’e nasıl hazırlanması gerektiğini tüm detaylarıyla ele alıyoruz.
| Önemli Not: SARIZEYBEK olarak hazırladığımız bu içerik kamuoyu görüşüne açılan yönetmelik taslağına dayanmaktadır. Yönetmelik nihai hâlini alıp Resmî Gazete’de yayımlandığında bazı ayrıntılar (özellikle eğitim süreleri, bedeller ve EK’lerdeki tablolar) değişebilir. Güncel bilgi için İletişim kanallarımızı kullanarak bize ulaşabilirsiniz. |
İÇİNDEKİLER
Yangın Güvenlik Uzmanı (kısaca YGU), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilen; binaların yangın güvenlik tedbirlerinin mevzuata uygunluğunu değerlendiren, periyodik kontrollerini yapan ve buna ilişkin Yangın Güvenlik Raporu düzenleyen uzmandır. Amaç, bina ve tesislerde çıkabilecek yangın riskini azaltmak ve olası bir yangında can ile mal kaybını en aza indirmektir.
YGU, klasik anlamda “yangın söndüren” bir görevli değildir. Görevi; bir yapıdaki yangın algılama, söndürme ve tahliye sistemlerinin projesine uygun ve çalışır durumda olup olmadığını denetlemek, eksiklikleri tespit edip raporlamaktır. Kısacası YGU, binanın yangın güvenliğinin “sağlık kontrolünü” yapan bağımsız teknik uzmandır.
Taslak yönetmeliğe göre Yangın Güvenliği Uzmanı Başlıca Görevleri:
3194 sayılı İmar Kanunu’nda yapılan değişiklikle birlikte, yapılarda periyodik yangın güvenliği kontrolü zorunlu hâle getirilmektedir. Bu kontrolleri kimin, nasıl ve hangi aralıklarla yapacağını belirleyen düzenleme de bu YGU yönetmeliğidir. Yani yangın güvenliği artık tek seferlik bir “itfaiye raporu” işi olmaktan çıkıp, tıpkı asansör veya elektrik tesisatı gibi düzenli aralıklarla denetlenen sürekli bir süreç hâline geliyor. Bu da yeni ve büyük bir uzmanlık ihtiyacı doğuruyor.
Yönetmelik; 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 44. maddesine, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne ve Bina Yangın Yönetmeliği’nin (BYY) 133. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Düzenlemeyi yürüten kurum Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’dır.
Amaç; bina ve tesislerdeki yangın riskini azaltmak, olası yangınlarda can ve mal kaybını en aza indirmek üzere yapılacak kontroller ile yangın güvenlik uzmanlarının eğitim, sınav ve yetki belgesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Kapsamı; yapılardaki yangın güvenlik tedbirlerinin tasarımının, uygulanmasının ve sürdürülebilirliğinin mevzuata uygunluğunu sağlamaya yönelik iş ve işlemlerdir.
| Ne Anlama Geliyor? Eğitim, sınav ve yetkilendirme sistemi yönetmeliğin yayımıyla başlıyor; periyodik kontrol zorunluluğu ise 1 Ocak 2028’de devreye giriyor. Yani uzman olmak isteyenler ve binalarını hazırlamak isteyen işletmeler için hazırlık dönemi şimdi başlıyor. |
Yangın Güvenlik Uzmanlığı 4 seviyeden oluşur. (Piyasadaki bazı kaynaklar yanlışlıkla iki veya üç seviyeden bahsetse de, yetkili makamlar tarafından hazırlanan taslakta seviye sayısı dörttür.)
| Seviye | Kimler Başvurabilir? | Başlıca Yetki Alanı |
| YGU-1 | Makine, inşaat, elektrik, elektrik-elektronik teknikerleri ve itfaiyecilik ön lisans mezunları | Yapıların periyodik kontrolü |
| YGU-2 | Mimar; inşaat, makine, elektrik, elektronik, elektrik-elektronik mühendisleri | Uygunluk görüşü, yapı kullanma izni değerlendirmesi, tatbikat planlama, periyodik kontrol |
| YGU-3 | YGU-2 belgesine sahip + son 1 yılda 2 farklı kullanım sınıfında en az 4 yangın güvenlik raporu düzenlemiş olanlar | En geniş yetki: tüm YGU-2 görevleri + ileri seviye yapılar |
| YGU-K | Kimya mühendisleri ve kimya lisans mezunları | Yüksek tehlikeli yapılarda tehlikeli maddelerin tespiti ve sınıflandırılması |
Tekniker düzeyindeki uzmanlar için giriş seviyesidir. Öncelikle yapıların periyodik kontrolünü yürütür.
Mühendis ve mimarlar için temel seviyedir. Uygunluk görüşü verme, yapı kullanma izni değerlendirmesi ve tatbikat planlama gibi kapsamlı görevleri YGU-2 (veya YGU-3) yürütür.
En üst deneyim seviyesidir. YGU-2 belgesi ve belirtilen saha tecrübesinin (son 1 yılda 2 farklı kullanım sınıfında en az 4 rapor) belgelenmesi gerekir.
Kimya kökenli uzmanlar için özel seviyedir. Yüksek tehlikeli yapıların periyodik kontrolünde tehlikeli maddelerin tespiti ve sınıflandırılmasında görev alır.
Bakanlıkça veya yetkilendirilen kuruluşlarca verilir; yüz yüze veya uzaktan (online) yapılabilir. Katılım belgesi için teorik eğitimin en az %90’ına devam zorunludur. İçerik, yönetmeliğin EK-2’sindeki müfredata göre düzenlenir.
Mahalli itfaiye teşkilatınca verilir. Aday, farklı kullanım sınıfına sahip iki yapıya ilişkin yangın güvenlik raporu düzenleyerek ve uygulama gözetimi yaparak teorik bilgisini sahada pekiştirir.
Teorik eğitim konularını kapsayacak şekilde Bakanlıkça düzenlenir (ayrıntılar aşağıda).
Sınavda başarılı olanlar yetki belgesi almaya hak kazanır. Belge, Bakanlıkça elektronik ortamda düzenlenir.
| Muafiyet: Bakanlık merkez teşkilatında yangın mevzuatı konusunda en az 3 yıl çalışmış ilgili teknik personel, meslek grubuna göre eğitim ve sınava katılmadan YGU-1, YGU-3 veya YGU-K belgesi almaya hak kazanabilir. |
Eğitim iki aşamalıdır: teorik eğitim + uygulama eğitimi.
Teorik eğitimin içeriği yönetmeliğin EK-2’sindeki müfredata göre belirlenir ve Bakanlıkça güncellenebilir. Genel olarak; yangın güvenliği mevzuatı, bina yangın güvenlik sistemleri (algılama, söndürme, tahliye), risk değerlendirmesi, periyodik kontrol yöntemleri, raporlama ve uygulama örnekleri gibi başlıkların yer alması beklenir.
Teorik kısım eğitici kuruluşlar/Bakanlık tarafından; uygulama kısmı mahalli itfaiye teşkilatı tarafından yürütülür. Bu yapı, uzmanın hem mevzuata hem de sahaya hâkim olmasını hedefler.
Taslağa göre; üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların ticari iştirakleri Bakanlıkça yetkilendirilebilir. Eğiticilerin, ilgili müfredat konusunda en az tezli yüksek lisans veya doktora düzeyinde yeterliliğe sahip olması beklenir (Bakanlık, AFAD ve itfaiye personeli için istisnalar tanımlıdır). SARIZEYBEK Yangın & Acil Durum Eğitimleri uzun yıllardır veren bir kurum olarak gerekli tüm şartları sağlamayı amaçlamaktadır.
Evet. Taslak, teorik eğitimin uzaktan da verilebileceğini belirtir. Ancak uygulama eğitimi sahada, itfaiye nezaretinde yapılır.
| Konu | Taslağa Göre Durum |
| Geçerlilik süresi | 5 yıl |
| Yenileme | Eğitime katılmadan sınava tekrar girip başarılı olarak; iki kez başarısız olunursa eğitim zorunlu |
| Yenilenmezse | Yetki, yenilenene kadar askıya alınır; bu sürede YGU olarak çalışılamaz |
| Zorunlu meslek içi eğitim | Bakanlıkça ilan edilen eğitimlere katılmayanların yetkisi askıya alınır |
| İptal | İptal edilen uzman 5 yıl tekrar yetkilendirilmez; ikinci iptalde bir daha yetkilendirilmez |
YGU; işini bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yürütmekle yükümlüdür. Kendisiyle ticari/akrabalık bağı bulunan işlere bakamaz, gizliliğe uymak zorundadır ve görev süresince yapım, tasarım, danışmanlık, malzeme satışı gibi ticari faaliyette bulunduğu projelerde görev alamaz.
Periyodik kontrol; binadaki yangın güvenlik tedbirlerinin onaylı projelere uygun ve çalışır durumda olup olmadığının belirli aralıklarla denetlenmesidir. Üç aşamadan oluşur:
Kontrol başvurusu, geçerli sürenin bitiminden en geç 60 gün önce yapılmalıdır. Rapor, yapının görünür bir noktasına asılır.
Periyodik kontrol sonucunda düzenlenen belgedir. Eksiklik/uygunsuzluk tespit edilirse, ilgili idarece verilen süre içinde giderilmesi ve uygunluk kontrolü istenmesi gerekir. Giderilmezse İmar Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında idari yaptırım uygulanır.
| Önemli ayrıntı: Bina sahibi kendi uzmanını doğrudan seçemez. Süreç mahalli itfaiye teşkilatı üzerinden yürütülür ve gerektiğinde itfaiye, hizmet alımı yoluyla YGU görevlendirir. Amaç, ticari ilişki ve çıkar çatışmasını önlemek, denetimin tarafsızlığını korumaktır. |
Periyodik kontrole tabi yapılar ve kontrol periyotları yönetmeliğin EK-1’inde bina kullanım sınıflarına göre listelenir. Genel olarak; oteller, hastaneler, AVM’ler, okullar, yurtlar, fabrikalar ve toplu kullanılan riskli yapılar öne çıkar. Kesin liste ve süreler için EK-1 tablosunun (Resmî Gazete metni) esas alınması gerekir.
| Geçiş dönemi: İmar Kanunu kapsamında kullanma belgesi bulunan ve EK-1’de sayılan yapıların ilk periyodik kontrol başvuruları, 1/1/2028’den itibaren 1 yıl içinde yapılır. |
| Kriter | Yangın Güvenlik Uzmanı (YGU) | İş Güvenliği Uzmanı (İSG) |
| Yetkilendiren kurum | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| Odak alanı | Binanın yangın güvenliği, sistemleri ve periyodik kontrolü | İş yerinde genel iş sağlığı ve güvenliği |
| Dayanak | İmar Kanunu + Bina Yangın Yönetmeliği | 6331 sayılı İSG Kanunu |
| Çıktısı | Yangın güvenlik raporu, uygunluk görüşü | Risk değerlendirmesi, İSG dosyası |
Bu nedenle işletmeler yangın güvenliğini yalnızca İSG dosyasının bir maddesi olarak değil, ayrı bir teknik başlık olarak ele almalıdır.
Bu, en çok karıştırılan konudur. Bazı üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri ve özel kurumlar uzun süredir “Yangın Güvenlik Uzmanlığı Sertifikası” adıyla programlar düzenlemektedir. Bu sertifikalar bilgi ve yetkinlik kazandıran katılım/eğitim belgeleridir; ancak taslağın tarif ettiği, Bakanlık sınavına ve yetkilendirmesine dayalı resmî YGU Yetki Belgesi ile aynı şey değildir.
| Dikkat: Periyodik kontrol ve resmî raporlama yetkisi, yönetmelik yürürlüğe girdiğinde yalnızca Bakanlıkça yetkilendirilmiş YGU’lara ait olacaktır. Bir eğitime katılıp “sertifika” almak tek başına resmî yetki anlamına gelmez. Eğitim alırken, programın nihai sistemdeki YGU yetki belgesi süreciyle uyumlu olup olmadığını sorgulayın. |
Yeni sistemle birlikte, 2028’de zorunlu hâle gelecek periyodik kontroller nedeniyle bu alanda ciddi bir uzman ihtiyacı öngörülmektedir. Mühendis, mimar ve teknikerler için yeni bir kariyer ve gelir alanı açılmaktadır.
| Kazanç: Sektör kaynaklarında aylık kazancın deneyim, bölge, yapı tipi ve seviyeye göre değiştiği ve geniş bir aralıkta seyrettiği belirtilmektedir. Bunlar resmî rakamlar değil, piyasa tahminleridir; gerçek gelir, alınan iş hacmine ve uzmanlık seviyesine göre değişir. Seviye yükseldikçe (YGU-2, YGU-3) yetki alanı ve kazanç potansiyeli artar. |
